ครอบครัว

Family

ความหมายของครอบครัวและครัวเรือน

1.        ครอบครัว  (Family)

หมายถึง  กลุ่มคนซึ่งประกอบด้วยบุคคล  2  คน  หรือมากกว่า  2  คนขึ้นไป  มีความเกี่ยวข้องผูกพันกันทางสายโลหิต  การสมรสหรือการรับเอาไว้  (เช่น  บุตรบุญธรรม  คนใช้  คนสวน)  และอาศัยอยู่ด้วยกันเป็นครัวเรือน  (Loudon  and  Della  Bitta.  1993:223)  ครอบครัวอาจแบ่งออกได้เป็น  2  ประเภท  คือ  ครอบครัวเดี่ยว  กับครอบครัวขยาย  (Engel,  Blackwell  and  Miniard.  1993:169)

1.1  ครอบครัวเดี่ยว  (Nuclear  or  conjugal  family)  ได้แก่  ครอบครัวที่ประกอบด้วย พ่อ  แม่  และลูกๆ  อาศัยอยู่ด้วยกัน

1.2 ครอบครัวขยาย  (Extended  or  consanguine  family)  ได้แก่  ครอบครัวที่ประกอบด้วย  ครอบครัวเดี่ยว  รวมกับเครือญาติอื่นๆ  อาศัยอยู่ด้วยกัน  เช่น  ปู่  ย่า  ตา  ยาย  ลูกพี่ลูกน้อง  ลูกเขย  ลูกสะใภ้  เป็นต้น

2.        ครัวเรือน  (Household)

หมายถึง  บุคคลทุกคนที่อาศัยอยู่ในบ้านหรือที่อาศัยหน่วยเดียวกัน  เช่น  เพื่อนร่วมห้องที่อยู่ในอพาร์ตเมนต์  (Apartment)  เดียวกัน  คู่ที่ยังไม่แต่งงานอยู่ด้วยกัน  สามีหรือภรรยาที่ไปอาศัยอยู่กับลูกๆ  สามี  ภรรยา  ลูกๆ  ปู่  ย่า  อาศัยอยู่ในบ้านเดียวกัน  บุคคล  2  คู่เช่าบ้านอยู่ในบ้านเดียวกัน  ซึ่งตามความหมายนี้คำว่า  “ครอบครัวเดี่ยว”  ซึ่งมีพ่อแม่ลูกอยู่ด้วยกัน  จึงเป็นทั้ง  ครอบครัว  และ  ครัวเรือน  (Mowen  and  Minor.  1998:522)

จากนิยามข้างต้นจะเห็นได้ว่า  คำว่า  “ครอบครัว”  กับ  “ครัวเรือน”  มีความแตกต่างกันแม้ว่าคำทั้ง  2  นี้บางครั้งมักจะใช้แทนกันได้ก็ตาม  ความแตกต่างที่สำคัญคือ  ครอบครัวจะเกิดขึ้นได้อย่างน้อยที่สุดจะต้องมีสมาชิกตั้งแต่  2  คนขึ้นไป  และมีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน  ส่วนครัวเรือนนั้น อาจมีคนโสดเพียงคนเดียวอาศัยอยู่ในบ้าน หรืออาจอยู่ร่วมกันหลายคนโดยไม่จำเป็นต้องเกี่ยวข้องกัน  เช่น 

ผู้หญิงผู้ชายที่อาศัยอยู่กินด้วยกัน  แต่ไม่แต่งงานกัน  ในกรณีเช่นนี้เป็นครัวเรือน  แต่ไม่ใช่เป็นครอบครัว  ดังนั้นจึงอาจกล่าวสรุปได้ว่า  “ครอบครัวทั้งหมดเป็นครัวเรือน  แต่ครัวเรือนทั้งหมดไม่เป็นครอบครัว”  (All  families  are  households,  but  not  all  households  are  families.)  (Onkvisit  and  shaw.  1994:302) และเนื่องจากสัดส่วนของครัวเรือนที่ไม่ใช่เป็นครอบครัวมีจำนวนมากขึ้นทุกที  นักการตลาดและนักวิจัยจึงหันมาให้ความสนใจในความหมายของ  ครัวเรือน  มากกว่า  ครอบครัว  (Hoyer  and  Maclnnis.  1997:365)

 

จากการสำรวจ  99  ล้านครัวเรือนในประเทศสหรัฐอเมริกา  ในปี  ..  2538  พบว่าครัวเรือนในประเทศสหรัฐอเมริกา  ประกอบด้วยประเภทต่างๆ  แยกออกได้ดังนี้  (Assael.  1998:567)

 

1.      คู่แต่งงาน  มีบุตรอายุต่ำกว่า  18  ปี  มีประมาณ  25  เปอร์เซ็นต์ของครัวเรือนทั้งหมด

2.      คู่แต่งงาน  มีบุตรอายุ  18  ปี  และมากกว่า  มีประมาณ  14  เปอร์เซ็นต์ของครัวเรือน

3.      คู่แต่งงาน  ไม่มีบุตร  มี  15  เปอร์เซ็นต์

4.      พ่อหรือแม่อาศัยอยู่กับบุตรอายุต่ำกว่า  18  ปี  มี  9  เปอร์เซ็นต์

5.      คู่ที่ยังไม่แต่งงานกัน  (ทั้งพวกรักร่วมเพศและกะเทย)  รวมทั้งครัวเรือนอื่นๆ  (เพื่อนร่วมห้อง  เพื่อนนักศึกษา)  มี  6  เปอร์เซ็นต์

6.      บุคคลที่อาศัยอยู่กับผู้อื่น  (อาจอยู่กับญาติ  เช่น  พ่อหรือแม่ที่อยู่กับบุตรอายุมากกว่า  18  ปี  หรือบุคคลที่อาศัยอยู่กับพี่หรือน้อง  หรือ  อาศัยอยู่กับคนอื่นที่ไม่ญาติ  เช่น  เพื่อนร่วมห้อง  หรือเพื่อนนักศึกษา)  มี  6  เปอร์เซ็นต์

7.      ผู้ที่อาศัยอยู่ตามลำพังเพียงคนเดียว  มี  25  เปอร์เซ็นต์

 

ประเภทครัวเรือนทั้ง  7  ประเภท  อาจแยกออกได้เป็นครัวเรือนแบบดั้งเดิม  (traditional  households)  ได้แก่  2  ประเภทแรกตามรายการซึ่งมีประมาณ  39  เปอร์เซ็นต์ของครัวเรือนทั้งหมด  ส่วนครัวเรือนอีกแบบหนึ่งคือ ครัวเรือนที่เปลี่ยนแปลงไปจากครัวเรือนแบบดั้งเดิมหรือครัวเรือนสมัยใหม่  (nontraditional  households)  ได้แก่  ประเภทที่  3 - 6  ตามรายการข้างต้นซึ่งมีประมาณ  36  เปอร์เซ็นต์เป็นรูปแบบครัวเรือนที่มีจำนวนมาก และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นในขณะที่ครัวเรือนแบบดั้งเดิมมีแนวโน้มที่จะลดลงเรื่อยๆ

 

การศึกษาถึงความแตกต่างระหว่างครอบครัวกับครัวเรือน  รวมทั้งสัดส่วนที่ประกอบกันอยู่  จะช่วยให้นักการตลาดได้เข้าใจถึงโครงสร้างของตลาดผู้บริโภค  และรูปแบบของพฤติกรรมผู้บริโภคในระดับหนึ่ง  แต่เนื่องจากครัวเรือนและครอบครัวประกอบด้วยสมาชิกเป็นปัจจัยตัวแปรที่สำคัญต่อพฤติกรรม การบริโภค  ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามวงจรชีวิตของครอบครัว  ดังนั้นจึงควรทำความเข้าใจถึงวงจรชีวิตของครอบครัวก่อน